පිටෝ නළය සඳහා මුලාශ්‍රය නරඹන්න

[[Image:Airspeed p1230157.jpg|thumb|250px|ගුවන් යානා පියාසර වේගය මැනීමට පිටෝ නළ භාවිත කරයි. උදාහරණයක් ලෙස, [[එයාර් බස් A380]] යානයක, පිටෝ නළයක් (දකුණේ) හා එය හැරෙන කෝණය වෙනස් කරන සුළං පෙත්තක් (වමේ) සම්බන්ධවූ නිශ්චල විවරයක්. සුළං හමන්නේ දකුණේ සිට වමටය.]]
[[Image:Pitot tube types.svg|thumb|250px|right|පිටෝ නළ වර්ග]]
[[Image:Pitot-cső helikopteren 4.jpg|thumb|250px|කමෝව් කා-26 හෙලිකොප්ටරයක පිටෝ නළයක්]]

'''පිටෝ නළය''' ({{IPAc-en|ˈ|p|iː|t|oʊ}} {{respell|PEE|toh}} හෝ පිටොට් නළය) යනු තරල ප්‍රවාහයක [[ප්‍රවේගය]] මැනීමට භාවිතා කරන [[පීඩනය]] මැනීමේ උපකරණයකි. පිටෝ නළය සොයාගන්නා ලද්දේ [[ප්‍රංශය|ප්‍රංශ ජාතික]] ඉංජිනේරුවෙකුවූ හෙන්‍රි පිටොට් විසින් 18වන සියවසේ මුල් භාගයේදීය.<ref>{{cite journal|first= Henri |last=Pitot |year= 1732| title = Description d'une machine pour mesurer la vitesse des eaux courantes et le sillage des vaisseaux  | journal = Histoire de l'Académie royale des sciences avec les mémoires de mathématique et de physique tirés des registres de cette Académie | pages = 363–376 | url = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k35294.image.f543.langFR | format = PDF| accessdate = 2009-06-19}}</ref> එය නූතන ආකාරයට සංවර්ධනය කළේ [[ප්‍රංශය|ප්‍රංශ ජාතික]] විද්‍යාඥයෙකු වූ හෙන්‍රි ඩාසි විසින් 19වන සියවසේ මැද භාගයේදීය.<ref>{{cite journal|first= Henry |last=Darcy |year= 1858| title = Note relative à quelques modifications à introduire dans le tube de Pitot  | journal = Annales des Ponts et Chaussées | pages = 351–359 | url = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k408489d.image.f354 | format = PDF| accessdate = 2009-07-31}}</ref> එය ගුවන් යානාවල පියාසර වේගය නිශ්චය කරගැනීමට පුළුල්ව භාවිතාවේ එසේම, බෝට්ටුවක ජල වේගය, හා කර්මාන්ත යෙදවුම්වල ද්‍රව, වායු හා ගෑස් ප්‍රවාහ වල ප්‍රවේගය මැනීමට ද මෙය භාවිතාවේ. ප්‍රවාහ ධාරාවක දෙන ලද තැනක ප්‍රවාහයේ ස්ථානීය ප්‍රවේගය මැනීමට මෙය භාවිත වුවද නළය හෝ පීල්ල තුල ප්‍රවාහයේ සාමාන්‍ය ප්‍රවේගය මෙය භාවිත නොකරයි.<ref>{{cite book|first= C.J.|last=Geankoplis |year=2003|title=Transport processes and separation process principles (includes unit operations)|edition=4th |publisher=Prentice Hall |location=New Jersey}}</ref>

==ක්‍රියාකරන න්‍යාය==
නළය කෙළින්ම තරල ප්‍රවාහයට ඇලිලීමෙන් මූලිකව පිටොට් නළය ක්‍රියාත්මක වේ. මෙම නලයේ තරලය ඇතිබැවින්, පීඩන මැනිය හැකිය; මෙහිදී චලනය වන තරලය නිශ්චල කර පිටවීම අවහිරවේ. මෙම පීඩනය තරලයෙන් ඇතිකරන නිශ්චල පීඩනයයි එය මුලු පීඩනය හෝ පිටොට් පීඩනය (ප්‍රායෝගිකව ගඟන ඉංජිනේරු විද්‍යාවේදී) ලෙසද හැඳින්වේ.

මනින ලද මුළු පීඩනය තනිව තරල ප්‍රවාහයේ ප්‍රවේගය (ගඟන ඉංජිනේරු විද්‍යාවේදී පියාසර වේගය) ගණනය කිරීමට භාවිත කල නොහැක. බර්නූලී සමීකරණය අනුව:

<dl><dd><strong>මුළු පීඩනය = ස්ථිතික පීඩනය + ගතික පීඩනය</strong></dd></dl>

එය පහත ආකාරයටද ලිවිය හැක

:<math>p_t = p_s + \left(\frac{\rho u^2}{2}\right)</math>

තරල ප්‍රවාහය සඳහා ප්‍රවේගය යෙදීමෙන් අපට පහත සමීකරණය ලැබේ:

:<math>u = \sqrt{\frac{2 (p_t - p_s)}{\rho}}</math>

'''සටහන:''' ඉහත සමීකරණ යෙදිය හැක්කේ අසම්පීඩ්‍ය තරල සඳහා පමණි. තරලය සෑමවිටම සෑම තත්ත්වයක් යටතේම අසම්පීඩ්‍ය ලෙස මෙහිදී සලකයි. වායු ද නිශ්චිත තත්ත්ව යටතේ දළ වශයෙන් අසම්පීඩ්‍ය ලෙස සලකයි.

මෙහිදී:
* <math>u</math> යනු m/s වලින් මනින ප්‍රවාහයේ ප්‍රවේගයයි;
* <math>p_t</math> යනු පැස්කල් වලින් මුළු පීඩනයයි;
* <math>p_s</math> යනු පැස්කල් වලින් ස්ථිතික පීඩනයයි;
* එසේම <math>\rho</math> යනු <math> kg/m^3</math> වලින් තරලයේ ඝනත්වයයි.

==මේවාත් බලන්න==
*[[භෞතික විද්‍යාව]]
*[[ගුවන්යානා]]
*[[ප්‍රවේගය]]
*[[වායු සමීකරණ]]
*[[වායුවක සරළ ආකෘති]]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}

==බාහිර සැබැඳි==
*[http://www.youtube.com/watch?v=D6sbzkYq3_c වෙනස්වන පීඩන ප්‍රවාහ හමුවේ පිටොට් නළය භාවිතයේ මූලධර්මය ත්‍රිමාන සජීවීකරණය]
*[http://www.wired.com/autopia/2009/06/airspeed-sensors/ 18 සියවසේ දී ගුවන්සේවා තාක්ෂණයේ අපැහැදිලි වැටීම] (wired.com)

[[ප්‍රවර්ගය:භෞතික විද්‍යාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:ගුවන් යානා]]
[[ප්‍රවර්ගය:වායු ගතික විද්‍යාව]]